ساخت انواع سردرب-سردر مساجد

برای مشاهده تصاویر بیشتر بر روی “ادامه”کلیک کنید

20161109_131003photo_2016-01-04_14-01-06 img_20151117_153041   photo_2016-01-04_14-03-13 photo_2016-01-04_14-06-15-e1451934583300photo_2016-01-04_14-02-25 photo_2016-01-04_14-07-03 photo_2016-01-04_14-07-20 photo_2016-01-04_14-15-20 photo_2016-01-04_14-15-27

 

 

تاریخچه هنر کاشیکاری درایران

هنر زیبای کاشیکاری از هنرهای دستی و قدیمی ایران است که زیباترین و قدیمی ترین آنها کاشی های فیروزه ای اصفهان است و کتیبه های تاریخی مناره های دوران سلجوقی با آنها تزیین شده است.

قرن هشتم هجری دورانی است که این هنر زیبا برای تزیین بناها کاربرد فراوان پیدا کرد و تا اواخر قرن دوازدهم هجری (انقراض صفویه) ادامه داشت.

به تدریج استفاده از کاشی با نقوش گل و بوته و مخصوصاً نوع خشت و هفت رنگ که مخصوص مساجد بود، به منازل نیز راه یافت و استادان کاشیکار اصفهانی پا را از گل و بوته و اشکال هندسی فراتر نهاده و نقش انواع حیوانات و پرندگان را در کاخها و منازل متداول کردند، هنر کاشیکاری همچنان مورد استفاده هنرمندان اصفهانی بود به طوری که در بیشتر بناها کاربرد داشت.

درحال حاضر کاشیکاری و کاشی سازی از هنرهای دستی اصفهان است و اساتید این هنر مانند مرحوم مصدق زاده و آقاحسین مصدق زاده و کارگاههای متعدد کاشی سازی به تولید این فرآورده هنری مشغول هستند.

اصفهانیها که یکی از هنرهای مشهود در آثار تاریخی به جا مانده از دوران های مختلف، هنر کاشیکاری اسلامی به ویژه کاشی هفت رنگ می دانند و معتقد هستند رنگهای به کار رفته در هنر کاشیکاری هر یک نشان از دوران خاصی از تاریخ است که با گذشت قرنها، این کاشیها تغییر رنگ نداده اند و رنگ آنها همچنان ماندگار است.

رنگهایی که در کاشیکاری قدیم به کار برده شده به دلیل اینکه ترکیبی از سرب و قلع هستند از مقاومت زیادی برخوردارند به گونه ای که با گذشت قرنها از عمر این رنگها، همچنان زیبایی خاص خود را حفظ کرده اند، این درحالی است که در رنگهای جدید وارداتی، خیلی زود تغییر رنگ می دهد و دوام و پایداری رنگهای قدیم را ندارد.

با این اوصاف و معروفی این هنر، امروزه دانشمندان و ریاضی دانان بر این باورند که هنر کاشیکاری اسلامی با ریاضیات مرتبط است و با هم پیوند خورده اند همانطوری که با موسیقی ارتباط نزدیک دارد. در ششمین جشنواره خانه ریاضیات اصفهان دکتر غلامعلی حداد عادل رئیس مجلس شورای اسلامی به نکته ای حساس و مهم اشاره کرد و اعلام داشت: کشور هلند برای آشنایی ۴۰هزار دانش آموز با کاشیکاری اسلامی، روزی را تعیین کرده تا آنان بدین ترتیب با زیرساخت این هنر به ویژه ارتباط آن با ریاضی آشنا شوند.

وی که از غفلت کشورمان از این هنر اسلامی و سرمایه عظیم اظهار تأسف می کرد بر آشنایی مردم بویژه نسل جوان با کاشیکاری اسلامی تأکید داشت.

باتوجه به قدمت این هنر اصیل ایرانی که دنیا شیفته زیبایی آن است و به جهت ارتقای آن و اینکه از غفلت و بی توجهی بیدار شده و به کاشیکاری اهمیت داده شود گزیده ای را در سابقه و اصول این هنر بیان می کنیم.

هنر کاشیکاری سابقه ای بسیار طولانی دارد و قدرت آن به هزاره دوم پیش از میلاد می رسد. در آغاز، این هنر بیشتر با آجرهای لعابدار برای استحکام بنا و نماسازی توامان استفاده می شد ولی رفته رفته در آرایش ظاهری ساختمان و نماسازی نیز کاربرد یافت به طوریکه کاشیکاری پیش از اسلام نیز در ایران بسیار مدنظر بوده است.

البته بیشتر از کاشیهای تک رنگ و احتمالاً چند رنگ ساده استفاده می شد که با اندک تزیینی همراه بود. ولی پس از اسلام این هنر شکل دیگری به خود گرفت و از آنجائی که در آیاتی از قرآن کریم به امر ریاضی و هندسه اشاره فرموده: گلبوته هایی که به شکل قرینه در زمینه طراحی می شد و نقوش هندسی که معماران مسلمان ایرانی در این هنر به کار گرفتند زیبایی آن را بیش از پیش نمایان ساخت.

در دوران اسلامی هنر کاشیکاری بیشتر در ساختمان مساجد و مدارس به کار گرفته می شد و این خود فرصتی پیش آورد تا آیات قرآن و احادیث نبوی و روایات ائمه هدی زینت بخش این هنر شود.

این هنر در ادوار و اعصار مختلف اسلامی با آموزه های ریاضی با روش انتقال سینه به سینه و نیز به شکل علمی انجام می شده است.

حرکات خطوط و ضوابط زمینه های یک کار و گره در خانه شطرنج معقلی، در فرم و اشکال گوناگون باتوجه به ترکیبات خاص اصول گره چینی، نشأت گرفته از فرمولهای ریاضی در این هنر محسوب می شد که امروز در بناهای مهم کاشیکاری اسلامی به چشم می آید.

در عصر حاضر هرچند خانه ریاضیات اصفهان با دایر کردن کارگاه آموزشی این امر را مدنظر قرار داده و به عنوان یکی از پیشگامان هنر کاشیکاری اسلامی در کشور محسوب می شود اما کافی نیست و می طلبد تا دانشگاهها، مراکز آموزشی آموزش وپرورش نیز در اعتلای دوباره این هنر و ایجاد شرایط مناسب برای دانشجویان و دانش آموزان فراهم کنند تا با شناخت از اصل هنر و سبک کاشیکاری، این هنر با مواد اولیه داخلی حیات بگیرد و این دوره از دوران ها نیز در این زمینه یادگاری از خود باقی بگذارد تا آیندگان را به قضاوت بنشانند.

فضا ‌ ها، عناصر و نمادهاي مساجد

مكان مقدس: وقتي به مكان ‌ هايي كه به عنوان مراكز عبادي و نيايشي در تاريخ بشر نقش داشته اند نظر مي ‌ كنيم، متوجه مي ‌ شويم كه اين مكان ‌ ها داراي شرايط خاصي هستند. بيشترشان بر بلندي و مسلط بر شهر واقع شده ‌ اند و معمولا در كنارشان چشمه آبي ديده مي ‌ شود.

جالب اين است كه در تفكر اديان مختلف در مورد انتخاب يك مكان براي بنا كردن مراكز عبادي و مقدس منافاتي ديده نمي شود. چنانكه مسلمانان از اين لحاظ كه مساجد را بر روي آتشكده ها و كليساها بنا كنند، مشكلي حس نمي ‌ كردند.

پلان مستطيل شكل مساجد: بيشتر مساجد با پلان مربع يا مستطيل ساخته شده ‌ اند. اساس اوليه تفكر ساخت بناهاي مذهبي به اين شكل شايد به اين موضوع مربوط مي ‌ شود كه در دوران باستان و حتي بعد از آن عقيده داشتند كه بهشت مستطيل شكل است. وقتي به نقاشيهايي كه از بهشت در روزگاران قديم ترسيم شده، نظر مي ‌ كنيم، طرح مستطيل شكل را به وضوح مشاهده مي ‌ كنيم.

طرح چهار ايواني مساجد: طرح همه مساجد چهار ايواني نيست.تك ايواني و دو ايواني و غير از اين ها هم ديده مي ‌ شود. اما احتمال بسيار دارد كه طرح چهار ايواني مساجد از روي طرح چهار طاقي ايراني گرفته شده باشد. در طرح چهار ايواني، يك حياط مستطيل شكل پلان اصلي مسجد را شكل مي ‌ دهد كه در هر ضلع ان يك ايوان وجود دارد.در اين پلان آن ايواني كه به سمت قبله است، از همه پركارتر ، عظيم تر و قابل توجه تر است.

نور: وجود نور از اركان اساسي بناي مساجد است.خداوند در قرآن نور آسمان ‌ ها و زمين خوانده شده و انسان مومن بايد از ظلمات به سمت نور حركت كند. به همين دليل ورودي مساجد طوري طراحي شده ‌ اند كه اين مضامين را به نمازگزار تلقين كنند.

تزيينات مساجد: از آنجا كه در بعضي از روايات اسلامي حتي نقاشي گل و بوته يا گياه نيز مكروه شمرده شده است ، هنرمند مسلمان در تزيين مساجد شكل گل و گياه را تغيير داده و حالتي نمادين به آنها بخشيده است.نقش ‌ هاي اسليمي شگفت ‌ انگيزي كه در تزيين مناره و سردر و گنبد و … به وجود آمده از همين تفكر ناشي مي ‌ شوند.

رنگ در مساجد: بيشترين قسمت سطوح كاشيكاري به رنگ ‌ هاي سردي چون زنگاري ‌ ها، فيروزه ‌ اي ‌ ها و لاجوردي ‌ ها تعلق دارد. لاجوردي ‌ ها و رنگ ‌ هاي آبي خام، عمقي دارند كه آدم را به بي ‌ نهايت و به جهاني خيالي و دست نيافتني مي ‌ برند. آبي، گستردگي و وسعت آسمان را به ياد مي ‌ آورد.نشانه صلح است و فرحناكي و رنگ بي ‌ گناهي.

ورودي مساجد: ورودي مساجد آغاز يك دعوت است. ورودي مساجد چه ساده و چه پيچيده معمولا از اصول خاصي پيروي مي ‌ كنند و اغلب داراي فضاها و عناصري همچون جلوخان، سر در ،مناره، در ورودي، سكو، هشتي و دالان هستند

سر در مساجد : نسبت به اطراف خود شاخص ‌ تر، حجيم تر و بلند ترند. بدين ترتيب انسان در مقابل مقياس بزرگ و چشمگير سردر، با تحسين اين عظمت خود را بنده حقيري در بارگاه متعالي خداوند مي ‌‌ يابد.

تزيينات سر در مفصل تر از بقيه قسمت ‌ هاي ورودي است.خطاطي آيات قرآن، كاشيكاري، كاربندي و مقرنس كاري از جمله اين تزيينات هستند.

جلوخان: پيش فضايي محصور يا نيمه محصور است كه اولين مرحله از سلسله مراتب ورود به مسجد محسوب مي ‌ شود.

جلوخان با ايجاد مكث و اعلام تقدس مكان، فضايي اطلاع دهنده و دعوت كننده به درون فضاي اصلي است.

از نظر مكان يابي، جلوخان به علت دعوت كنندگي بيشتر، در گره معابر محله يا بازار قرار مي ‌ گيرد.

مناره: مناره جايي بود كه از بالاي آن موذن، مسلمانان را به نماز فرا مي ‌ خواند. همچنين ديدن آن مناره از راه دور دليل بر وجود مسجدي بود. بلندي و ارتفاع مناره به علت ديده شدن از مسافت ‌ هاي دور و جهت يابي و هدايت است. ارتفاع بلند مناره به درك موقعيت مكاني و تخمين فواصل كمك مي ‌ كند.

هشتي: با عبور از در ورودي نمي ‌ توانيم به طور مستقيم وارد حيات يا صحن شويم بلكه براي اين كار لازم است از چند فضاي واسطه ‌ اي عبور كنيم.

يكي از اين فضاهاي واسطه ‌ اي “هشتي” است. فضاي هشتي تعمدا فضايي نيمه تاريك است و مرحله تاريك تر شدن نسبت به بيرون، به خودي خود حريمي مضاعف ايجاد مي ‌ كند. نور محدود و كنترل شده هشتي از طريق درگاه يا پنجره مشبك صحن تامين مي ‌ شودكه ديد مبهم صحن براي بيننده تحرك و كنجكاوي ايجاد مي ‌ كند.

دالان: تقريبا فاقد نور و از هشتي نيز تاريك تر است. از هشتي به دالان با كاهش نور همراه بوديم تا چشمان در اين گذر به تاريكي عادت كنند و سپس در گامهاي آخر با هدايت نور، به ناگاه و يكباره با حياتي بديع كه به نظرمان غرق در نور و شفافيت است مواجه مي ‌ شويم.

گنبد: گنبد با جلوه و رفعت خود كنايه اي از آسمان است. گنبد در اسلام نماد طاق فلك است و از آنجا كه گنبد رو به آسمان كشيده شده، نوعي تمناي عروج را براي فرد مسلمان تداعي مي كند. در معماري ايراني هم كه اساس آن گذر از مربع به دايره و در واقع گذر از ميرايي به ناميرايي است، وجود گنبد تداعي كننده جاودانگي است. از طرفي در اسلام هم شكل مدور،تنها شكل كاملي دانسته شده كه قادر به بيان جلال خداوندي است.

صحن و حوض: صحن مسجد محلي است امن و حصاري است براي نمازگزار و وجود حوض در مساجد تاكيدي است براهميت آب در اسلام.

محراب: محراب نوعي تورفتگي است كه جهت مكه و نماز خواندن را نشان مي ‌ دهد. محراب اصولا شگرد و تدبيري است كه هم صداگير است و هم صدا را تشديد مي ‌ كند. يعني علاوه بر اينكه جلو گيرنده صداست، ضمنا تشديد كننده آن هم هست . جالب است بدانيم كه اين محراب نيست كه تقدس دارد بلكه تقدس آن به جهت رو به قبله بودنش مي ‌ باشد و براي همين موضوع است كه تقدس فوق ‌ العاده ‌ اي پيدا كرده است.

ساخت محراب
ساخت کاشی محراب
کاشی کاری محراب
رسم بندی محراب
آجر قاب بندی برای محراب
کاشی محراب
کاشی کاری محراب
کاشی کار محراب
کاشی شبستان
کاشی کاری شبستان
کاشی کار شبستان
کاشی مسجد
کاشی کاری مسجد
ساخت کاشی مسجد
انجام کاشی کاری مسجد
کاشی کار مسجد
کاشی گنبد
کاشی کار گنبد
ساخت کاشی ۷ رنگ
کاشی ۷ رنگ اصفهان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *